Kidung adalah suatu bentuk puisi lama, terutama yang berkembang sejak era sastra Jawa periode Tengahan, yaitu dari masa Majapahit akhir. Secara leksikal, kata "kidung" berasal dari bahasa Jawa
Pertengahan dan mempunyai padanan dengan tembang atau sekar, bermakna 'nyanyian' dalam bahasa Jawa baru. Bentuk verba kidung dalam bahasa Jawa Tengahan menjadi mangidung, 'bernyanyi'. Bahasa Jawa Baru juga mengenal
istilah kidung yang bentuk verbanya menjadi ngidung atau angidung. Makna ini kemudian sering dipakai dalam
penggunaan istilah "kidung" sebagai nyanyian pujian atau religius
dalam bahasa Jawa modern maupun bahasa Indonesia. (Wikipedia).
Kidungan adalah bentuk nyanyian, puisi atau tembang tradisional berirama yang sarat dengan nilai sastra, doa dan ajaran moral. Fungsi Kidungan dalah sebagai sarana Spiritual dan
Doa: Berisi pujian, permohonan perlindungan, serta perjalanan jiwa manusia
mendekatkan diri kepada Tuhan Yang Maha Esa..
Kidung Bale Anyar yang disusun oleh Ki Gedhe Tanpa Aran, adalah kidungan
yang merupakan rangkuman dari Kidung Makna Surat Al Fatihah, Kidung Sawab Nabi dan
Kidung Kaywwanan yang sumbernya dari Kidung Kawedhar karya Sunan Kalijaga, Kidung
Singgah (tolak bala’), dan kidung Pangayoman (mohon perlindungan dari gangguan
jim penunggu rumah/pekarangan baru dan jin pengunggu tanah jawa) berisi tentang
do’a dan permohonan perlindungan kepada Tuhan Yang Maha Esa yang dilantunkan
saat pertama menempati rumah baru.
Berikut ini lirik inti Kidung Bale Anyar dengan Pupuh Durma:
Ana kidung, pan angidung bale anyar
Tanpo gelar asepi
Ninis samun samar
Patine ulung kembang
Siwur burut tanpo kancing
Kayu trisulo
Gegaran-nyo calemprit
Sumur bandung, asesirah tlaga muncar
Tibeng jajal ajail
Dhidhing endhas parah
Ulur-ulur liweran
Tetambang jaringing maling
Dhadhal dhadhanyo
Gegulung ing gegapit
Nagaraja, pangawasan manik kembang
Kembang kumbala taji
Tajem neng kandhutan
Udhune sarwi nungsang
Kerangkangan angutipil
Angajak-ajak
Jujul-jujul ajungkir
Prapteng ngandhap, mandhak ing uluk salah
Ingaweran tumuli
Ana Kenya prapto
Sajodho ngaku kondhang
Endi jambe loro ganjil
Rara ginuwang
Aja ana wani-wani
Rara wudu, apepayung kalacakra
Titihane nagaraji
Sabet ula lanang
Sinabetaken mangetan
Larut lara pan kabalik
Katulak ngetan
Sinabetaken malih
Lara saking, kidul sinabet katulak
Bali mangidul malih
Teka kulon prapto
Pan lajeng sinabetan
Pan kabalik ngulon malih
Teka lor prapto
Sinabetaken malih
Lara saking, nginggil katulak
Bali manginggih malih
Lara saki
ing ngandhap
Sinabetaken katulak
Pancabaya wis kapipil
Sanakku prapto
Saking wetan aputih
Kuthanipun, salaka ki tarulata
Balane limang kethi
Ayu pangreksanyo
Teguh luput kang lara
Sanak ingsung kidul prapti
Prapto ki mangutara
Abang kutha tembagi
Ing guwabala sangang kethi pangreksanyo
Nulak sagung penyakit
Sirna panca baya
Sanak ingsung kulon prapto
Ki mangin warnane kuning
Kuthaniro emas
Akondhang pitung kethi
Pangreksanyo, ayu luput ing rencana
Teluh tuju lan talik
Sanak sun lor teka
Ireng-ireng warnanyo
Awasto ki balasupi
Wesi kuthanyo
Balane patang kethi
Pangreksanyo, ayu luput ing rencana
Heh Allohumma sekti
Bumi sineksenan
Ing langit keblat papat
Malaikat angideri
Nabi saleksa
Rumekso siang ratri
Akacahyan, malaikat kawan nambang
Sadaya rupa peksi
Anucuki lara
Kelawan impen ala
Upatane sada yeki
Cinucuk sirno
Rampas papas kapipis
**bersambung